🔑 Belangrijkste punten
- Met code 78 op je rijbewijs mag je alleen automatische auto's besturen.
- Omzetten naar schakel kan altijd: code 78 verloopt niet.
- Je hoeft geen nieuw theorie-examen te doen.
- Je legt wél een volledig praktijkexamen af in een handgeschakelde auto.
- CBR-kosten zijn gelijk aan een gewoon examen (praktijk €143,50); lessen komen erbij.
📚 Inhoud
Heb je je rijbewijs in een automaat gehaald, dan staat er code 78 op: je mag dan alleen automatische auto's rijden. Wil je later toch handgeschakeld kunnen rijden, dan kun je je rijbewijs 'upgraden'. In dit artikel lees je precies hoe dat werkt in 2026 — en wat je wél en niet opnieuw moet doen.
Wat betekent code 78?
Code 78 is een beperking op je rijbewijs die aangeeft dat je het praktijkexamen in een automaat hebt afgelegd. Je mag daarmee uitsluitend voertuigen met automatische transmissie besturen. Goed om te weten: code 78 verloopt niet. Je kunt dus op elk later moment besluiten om alsnog je schakelbevoegdheid te halen.
Hoe zet je code 78 om?
Het omzetten is eenvoudiger dan veel mensen denken, want je hoeft niet je hele opleiding over te doen:
- Theorie: je hoeft geen nieuw theorie-examen te doen — je bestaande rijbewijs/theorie blijft geldig.
- Praktijk: je legt een volledig praktijkexamen af in een handgeschakelde auto.
- Gezondheidsverklaring: je dient (opnieuw) een gezondheidsverklaring in als onderdeel van de aanvraag.
- Na het slagen: je vraagt een nieuw rijbewijs aan bij de gemeente; code 78 wordt dan verwijderd.
Een volledig praktijkexamen
Let op: voor de auto is dit geen verkort of speciaal examen — je doet een regulier, volledig praktijkexamen, maar dan in een schakelauto. De examinator beoordeelt dus opnieuw je rijgedrag, inclusief schakelen, koppelingsgebruik en wegrijden op een helling. Zak je, dan blijft je automaatrijbewijs gewoon geldig; je kunt dan een herexamen plannen.
Wat kost het omzetten?
| Onderdeel | 2026 |
|---|---|
| Praktijkexamen auto (B), in schakelauto | €143,50 |
| Gezondheidsverklaring (CBR) | €46,90 |
| Schakellessen (indicatief, marktrange) | ± €445 – €700 |
| Nieuw rijbewijs (gemeente) | ± €52 |
De CBR-kosten zijn gelijk aan die van een gewoon examen. Het aantal schakellessen — en dus de totale kosten — hangt sterk af van je ervaring; de genoemde lesprijs is een marktindicatie. Reken je situatie door met de kostencalculator.
Is het de moeite waard?
Een schakelrijbewijs is universeel inzetbaar: je mag er zowel handgeschakelde als automatische auto's mee besturen. Dat is handig als je later een schakelauto wilt rijden, een (deel)auto wilt delen, of in het buitenland een handgeschakelde huurauto wilt nemen. Twijfel je nog over de keuze automaat of schakel? Lees dan onze uitgebreide vergelijking Automaat of handgeschakeld.
Veelgestelde vragen
Moet ik opnieuw theorie-examen doen om code 78 om te zetten?
Nee. Voor het omzetten van een automaatrijbewijs naar handgeschakeld hoef je geen nieuw theorie-examen te doen; je bestaande theorie blijft geldig. Je legt wel een volledig praktijkexamen af in een schakelauto.
Is het een verkort examen?
Nee, voor de auto is het een regulier, volledig praktijkexamen — alleen dan in een handgeschakelde auto. Er bestaat geen speciaal verkort schakelexamen voor categorie B.
Wat kost het om van automaat naar schakel te gaan?
De CBR-kosten zijn gelijk aan een gewoon examen: praktijkexamen €143,50 en gezondheidsverklaring €46,90 (tarieven 2026). Daar komen schakellessen bij; indicatief €445–€700, afhankelijk van je ervaring, plus de gemeentekosten voor een nieuw rijbewijs.
Verloopt code 78?
Nee, code 78 verloopt niet. Je kunt op elk later moment besluiten je rijbewijs naar handgeschakeld te upgraden.